شناخت
وقتی کودکی مبتلا به فلج مغزی (CP) تشخیص داده میشود، اغلب تمرکز بر مشکلات حرکتی اوست. با این حال، آسیب مغزی ناشی از فلج مغزی میتواند بر عملکردهای شناختی مانند حافظه، توجه و یادگیری نیز تأثیر بگذارد. مشکلات شناختی با ناتوانی ذهنی یکسان نیستند و میتوانند صرف نظر از سطح هوش - و صرف نظر از شدت مشکلات حرکتی - رخ دهند.
برای برخی، این مشکلات خفیف هستند و تأثیر کمی بر زندگی روزمره دارند. برای برخی دیگر، میتوانند تأثیر زیادی بر تحصیل، تعامل اجتماعی و زندگی کاری آینده داشته باشند و در برخی موارد نیاز به حمایت گسترده و طولانی مدت دارند.
کارکردهای شناختی چیستند؟
عملکردهای شناختی، فرآیندهای ذهنی مغز هستند که ما را قادر میسازند اطلاعات را دریافت و تفسیر کنیم، فکر کنیم، برنامهریزی کنیم، مشکلات را حل کنیم، زبان را بفهمیم و با دیگران ارتباط برقرار کنیم. نحوه عملکرد این عملکردها از فردی به فرد دیگر متفاوت است و درست مانند افرادی که فلج مغزی ندارند، همه ما نقاط قوت و مشکلات متفاوتی در زمینههای مختلف داریم.
مشکلات شناختی در فلج مغزی
مشکلات شناختی میتوانند بر زندگی روزمره کودک و اطرافیانش تأثیر بگذارند، برای مثال اگر کودک چیزها را فراموش کند یا در تمرکز مشکل داشته باشد. معمولاً وقتی کودک در انجام وظایف خاص نسبت به همسالان خود مشکل بیشتری دارد، عزت نفس او تحت تأثیر قرار میگیرد.
مشکلات حرکتی میتوانند باعث شوند که پردازش فیزیکی و ذهنی طولانیتر شود و به انرژی بیشتری نیاز داشته باشد. بنابراین، کودکان مبتلا به فلج مغزی اغلب بعد از مثلاً یک روز مدرسه، خستهتر از دیگران هستند. ایجاد تعادل بین فعالیت و استراحت اغلب بسیار مهم است و بسیاری از کودکان برای اولویتبندی فعالیتها به کمک نیاز دارند تا بتوانند از عهدهی امور مهم برآیند.
همچنین مهم است که کودک نقاط قوت و مشکلات خود را درک کند و در تدوین استراتژیها در خانه و مدرسه از او حمایت شود. هر چه شما به عنوان والدین بیشتر در مورد تواناییهای شناختی فرزندتان بدانید، بهتر میتوانید از رشد او حمایت کنید و خواستههای معقولی از او داشته باشید.
مشکلات رایج - تمرکز، توجه و پشتکار
کودکان مبتلا به فلج مغزی اغلب در تمرکز مشکل دارند، به خصوص در محیطهایی که عوامل حواسپرتی زیادی وجود دارد، مانند گروههای پیشدبستانی یا کلاسهای درس. برخی از آنها ممکن است حتی بدون عوامل حواسپرتی خارجی نیز در حفظ تمرکز مشکل داشته باشند و تلاش ذهنی میتواند به سرعت منجر به خستگی و کاهش استقامت شود. بنابراین، مشکلات تمرکز میتوانند در کودکان مختلف به طور متفاوتی بروز کنند.
برای ارائه پشتیبانی مؤثر، ممکن است موارد زیر مهم باشد:
- به کودک فرصت دهید تا در مواقع نیاز به تمرکز، در یک محیط آرام باشد.
- ارائه تنوع در فعالیتها
- استراحتهای منظم بدهید
- به وضوح نشان دهید که چه زمانی وقت کار و چه زمانی وقت استراحت است
- به فرزندتان یک ساختار مشخص برای روزش بدهید
نکته: استفاده از تصاویر یا ابزارهای کمکی زمان برای نشان دادن واضح کارهایی که باید در طول روز انجام شوند، میتواند مفید باشد.
حافظه
در کودکان مبتلا به فلج مغزی، حافظه کاری اغلب تحت تأثیر قرار میگیرد - توانایی حفظ اطلاعات برای مدت کوتاهی به منظور انجام یک کار. مشکلات حافظه کاری میتواند به خاطر سپردن چندین دستورالعمل به طور همزمان یا حفظ دستورالعملها تا زمان اتمام کار را دشوار کند.
در مدرسه، میتوانید از طریق موارد زیر از کودک حمایت کنید:
- هر بار یک دستور بدهید و بررسی کنید که کودک آن را فهمیده باشد.
- به طور منظم بازخورد ارائه دهید تا کودک بداند که در مسیر درست قرار دارد.
- از حفظ کردن جداول، اندازهها و واحدها خودداری کنید - به جای آن از «سگهای تنبل» استفاده کنید
- ایجاد امنیت با ساختار واضح در طول روز
- اطلاعات مهم را به صورت بصری ارائه دهید تا کودک بتواند بدون نیاز به پرسیدن، به سرعت آنها را بررسی کند.
در زندگی روزمره، مشکلات حافظه فعال میتواند باعث شود کودک توافقات یا محل قرارگیری اشیا را فراموش کند. در خانه، میتوان از طریق موارد زیر به او کمک کرد:
- داشتن برنامهای برای فعالیتهای برنامهریزیشده
- یادآوریها در تلفن همراه شما
- کارهای روزمره منظم
- به همراه کودک، راهکارهایی پیدا کنید، مثلاً بررسی مجدد کنید که آیا دفتر مشق از مدرسه به خانه آورده شده است یا خیر.
داشتن مشکل در حافظه فعال به این معنی نیست که سایر بخشهای حافظه نیز تحت تأثیر قرار گرفتهاند. کودک اغلب میتواند وقایع را به خاطر بسپارد و حقایق را بر اساس زمینه یاد بگیرد.
زبان
مشکلات زبانی در کودکان مبتلا به فلج مغزی میتواند به روشهای مختلفی خود را نشان دهد. این مشکلات میتوانند مربوط به گفتار باشند، به عنوان مثال، کودک در تلفظ صداهای خاص مشکل دارد، یا مربوط به ارتباط باشند، که در آن کودک ممکن است در درک کلمات خاص یا دنبال کردن مکالمه مشکل داشته باشد. برخی از کودکان به زمان بیشتری برای پردازش و استفاده از زبان نیاز دارند و مهم است که به آنها فرصت داده شود تا بدون قطع کردن صحبت، پاسخ دهند.
همچنین مهم است بدانید که ممکن است بدون داشتن مشکلات زبانی، در تلفظ کلمات مشکل داشته باشید و ممکن است بدون داشتن مشکلات گفتاری، مشکلات زبانی داشته باشید. بسیاری از کودکان مبتلا به فلج مغزی برای توسعه مهارتهای گفتاری و زبانی به گفتاردرمانگر مراجعه میکنند.
ادراک بصری
ادراک بصری، توانایی مغز در تفسیر و درک آنچه میبینیم است. مشکلات ادراک بصری در فلج مغزی شایع است - این مشکل مربوط به بینایی نیست، بلکه مشکل مغز در پردازش برداشتهای بصری است. این مشکل را میتوان از طریق دشواری در تفسیر تصاویر، حالات چهره یا تشخیص اشیاء در پسزمینهای شلوغ مشاهده کرد و میتواند بر چندین عملکرد روزمره تأثیر بگذارد.
درباره ادراک بصری و CVI بیشتر بخوانید ->
کارکردهای اجرایی
کارکردهای اجرایی فرآیندهایی هستند که به ما در برنامهریزی، سازماندهی و اجرای وظایف از ایده تا عمل کمک میکنند. آنها نیازمند تعامل تواناییهای شناختی مختلف مانند حافظه کاری، مرور کلی، توانایی فکر کردن به چندین چیز به طور همزمان و توانایی کنترل افکار و تکانههایمان هستند.
بسیاری از کودکان مبتلا به فلج مغزی (CP) در عملکرد اجرایی خود مشکل دارند، که میتواند به کارگیری ایدهها و تخمین مدت زمان انجام فعالیتهای مختلف را دشوار کند. به یاد داشته باشید! توانایی خواندن ساعت و درک زمان یکسان نیستند.
- برای پیگیری زمان در زندگی روزمره، به جای فقط ساعت، از ابزارهای کمکی زمان استفاده کنید.
- از تقویمها، برنامهها و مرور کلی برای ایجاد برنامههای گام به گام واضح استفاده کنید.
- برای خودتان برنامه منظمی داشته باشید و سعی کنید به آنها پایبند باشید.
چطور میتوانید کمک کنید؟
مشکلات شناختی اغلب مرتبط هستند و مهم است که کودک فرصت ارزیابی عصب-روانشناختی را داشته باشد تا بفهمد چه نقاط قوت و مشکلاتی وجود دارد. بدون اطلاعات دقیق، کودکان به راحتی میتوانند خود را با دیگران مقایسه کنند، به گونهای که بر تصویر خود و اعتماد به نفس آنها تأثیر میگذارد. اطلاعات و پشتیبانی باید با سطح رشد و بلوغ کودک تطبیق داده شود و والدین، پیشدبستانی و مدرسه باید نقاط قوت و محدودیتهای کودک را بدانند تا بتوانند محیط و یادگیری را تطبیق دهند.
در برنامه پیگیری CPUP، ارزیابی عصب-روانشناختی در سنین ۵ تا ۶ و ۱۱ تا ۱۲ سال توصیه میشود. این ارزیابی در مرکز توانبخشی انجام میشود و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- آزمون استعداد
- آزمون ادراک
- ارزیابی کارکردهای اجرایی
- ارزیابی عملکرد روزمره (توانایی انطباقی)
این تحقیق با توجه به آنچه که برای فرزند شما مرتبط است، تطبیق داده میشود.
همکاری در تحقیقات و پشتیبانی
ارزیابی نوروسایکولوژیک همیشه با مشورت تیم توانبخشی انجام میشود. این ممکن است شامل همکاری با موارد زیر باشد:
- مربیان ویژه، برای یافتن استراتژیهای مؤثر در بازی و مدرسه
- کاردرمانگران، برای ارزیابی و پشتیبانی از مهارتها در فعالیتهای روزمره
- گفتاردرمانگران، برای شناسایی مشکلات زبانی
- فیزیوتراپیستها، برای درک تواناییهای حرکتی کودک
کاردرمانگران و گفتاردرمانگران همچنین میتوانند وسایل کمکی را توصیه و تجویز کنند، به عنوان مثال برای درک زمان یا برقراری ارتباط.
والدین، توانبخشی و پیشدبستانی/مدرسه با هم همکاری میکنند تا اطمینان حاصل شود که کودک بر اساس نقاط قوت خود، بهترین شرایط ممکن را برای رشد و توسعه داشته باشد. این فرآیند مداوم است و باید در دوران کودکی تطبیق داده شود. در عین حال، مهم است به یاد داشته باشید که رشد و توسعه همچنین به معنای پذیرش است - کودک حق دارد خودش باشد و به همان اندازه که مهم است بتوانید کاری را که برایتان سرگرمکننده است انجام دهید، تمرین کارهایی که برایتان دشوار است نیز مهم است.
آیا سختیها تا ابد ادامه دارند؟
برخی از مشکلات شناختی به یک دوره رشدی خاص مرتبط هستند، در حالی که برخی دیگر میتوانند به طرق مختلف در طول زندگی بر کودک تأثیر بگذارند. برای درک نیازهای خاص فرزندتان، ممکن است مفید باشد که در طول توانبخشی، مسائل را با یک روانشناس در میان بگذارید.
آسیب مغزی که باعث مشکلات شناختی و حرکتی در فلج مغزی میشود، با گذشت زمان تغییر نمیکند. این بدان معناست که یافتن پشتیبانی، راهکارها و کمکهایی به همراه کودک برای مدیریت زندگی روزمره مهم است. سازگاریهای مناسب میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند!